علی بن محمد مشهور به امام هادی یا امام علی النقی در ۱۵ ذی الحجه سال ۲۱۲ قمری در منطقه‌ای به نام صریا در نزدیکی مدینه متولد شده است. پدر ایشان امام جواد(ع) و مادرش کنیزی به نام سمانه مغربیه بود.

مشهورترین لقب امام دهم شیعیان، هادی است زیرا در زمان خود بهترین هدایت‌کننده مردم به سوی خیر بوده است.

القاب دیگر: نقی، مرتضی، عالم، فقیه، امین، ناصح، متوکل، خالص و طیب.

شیعیان به امام هادی و امام حسن عسکری (ع) امامین عسکریین می‌گویند زیرا در سامرا در منطقه‌ای به نام عسکر ساکن بودند. کنیه امام دهم ابوالحسن است.

امام دهم شیعیان دارای قامتی متوسط، گونه‌هایش اندکی برآمده و سرخ و سفید و چشمانی درشت بود. لباس امام جبه‌ای خشن بود و او زیر پای خود حصیری پهن می‌کرد و زندگی ساده‌ای داشت.

نقش انگشتر ایشان: «اللّه ربّی و هو عصمتی من خلقه» و نقش انگشتر دیگرشان: «حفظ العهود من أخلاق المعبود» بود.

امام هادی (ع) بسیار بخشنده بودند و همیشه بر لبانش تبسم بود، به طوری که هر غمگینی که بر وی می‌نگریست، شاد می‌شد.

علی بن محمد، در سال ۲۲۰ قمری در ۸ سالگی به امامت رسید. دوران امامت ایشان ۳۳ سال بود که ۷ سال از امامت خود را در دوره خلافت معتصم عباسی سپری کرد. پنج سال از دوران امامت خود را با خلافت واثق، چهارده سال با خلافت متوکل، شش ماه با خلافت مستنصر، دو سال و نه ماه با خلافت مستعین و هشت سال و اندی با خلافت معتز سپری نمود.

در زمان امام هادی اختناق شدیدی از سوی خلفای عباسی حاکم بود و ایشان از طریق سازمان وکالت و نامه‌نگاری با شیعیان در ارتباط بود.

نام همسر حضرت هادی (ع) سوسن یا سلیل بود و پنج فرزند داشت. علمای شیعه از چهار پسر به نام‌های حسن (امام عسکری)، محمد، حسین و جعفر برای امام هادی یاد کرده‌اند. دختری نیز به او نسبت داده شده که شیخ مفید، نامش را عایشه و ابن شهرآشوب، او را عِلِّیّه خوانده است.

محمد پسر امام هادی (ع) جوانی آراسته و پرهیزگار بود که یک سال قبل از پدر بزرگوارش فوت کرد.

از میان یاران و اصحاب امام دهم می‌توان به علی بن جعفر میناوی، ابن سکیت، حضرت عبدالعظیم حسنی اشاره نمود. شمار اصحاب امام هادی(ع) را حدود ۱۹۰ تن گفته‌اند.

اصحاب وی در ایران: بشر بن بشار نیشابوری، فتح بن یزید جرجانی، حسین بن سعید اهوازی، حمدان بن اسحاق خراسانی، علی بن ابراهیم طالقانی، محمد بن علی کاشانی، ابراهیم بن شیبه اصفهانی و ابومقاتل دیلمی.

امام دهم در ماه رجب سال ۲۵۴ قمری پس از ۲۰ سال و ۹ ماه اقامت در سامرا، در ۴۱ سالگی از دنیا رفت.

امام دهم در زمان حکومت معتز عباسی مسموم شده و به شهادت رسید. امام هادی (ع) بر اثر سمی که در آب انار ریخته شده بود، مسموم شدند.

امام حسن عسکری در تشییع جنازه پدر شرکت کرد و قبل از آنکه خلیفه عباسی در تشییع شرکت نماید، بر جنازه پدر نماز خواند. محل دفن امام هادی(ع) و فرزندش امام حسن عسکری(ع) در سامرا به حرم عسکریین شناخته می‌شود.