۱. بیجار کجاست؟ موقعیت جغرافیایی و راههای دسترسی 🗺️
بیجار شهری کوهستانی در غرب ایران، مرکز شهرستان بیجار و در شرق استان کردستان واقع شده است.موقعیت خاص این شهر موجب شده تا به یکی از مهمترین گرههای ارتباطی غرب کشور تبدیل شود.
بیجار در همسایگی استانهای زنجان و همدان قرار دارد و از فاصله ۴۵۰ کیلومتری غرب تهران، ۱۱۵ کیلومتری شمال شرقی سنندج و در مسیر زنجان به سنندج واقع شده است.
بهطور دقیقتر، بیجار در طول جغرافیایی ۴۷ درجه و ۶۱ دقیقه شرقی و عرض شمالی ۳۵ درجه و ۸۷ دقیقه استوایی واقع شده و همین موقعیت جغرافیایی آن را به دروازه ورودی استان کردستان از سمت شرق تبدیل کرده است.
دسترسی به بیجار:
-
با خودروی شخصی: از طریق آزادراه و جادههای اصلی، با طی مسافت حدود ۴۵۰ کیلومتری تهران، وارد جاده ساوه-همدان شده و در میانه راه به سمت کبودرآهنگ و بیجار هدایت شوید.
-
با اتوبوس: ترمینال بیجار با سابقهای بیش از ۲۰ سال، سرویسهای متعددی به مقصد سنندج، همدان و تهران دارد.
💡 نکته سفر: بهترین زمان سفر به بیجار، بهار و تابستان است، زمانی که هوای مطبوع و طبیعت سرسبز آن مهمان نوازی تازهای را رقم میزند.
۲. آب و هوای بیجار؛ اقلیم چهارفصل و منحصربهفرد ☀️❄️
بیجار به دلیل استقرار در ارتفاعی بلند، از آب و هوایی کاملاً متمایز از بسیاری نقاط ایران برخوردار است. این شهر یکی از سردترین نقاط استان کردستان محسوب میشود و زمستانهایی بسیار سرد و تابستانهایی معتدل را تجربه میکند.
ارتفاع بیجار از سطح دریا بین ۱۹۴۰ تا ۲۰۳۰ متر متغیر است که آن را به دومین شهر مرتفع ایران پس از شهرکرد تبدیل کرده و دلیل اصلی شهرت آن به «بام ایران» همین امر است.
میانگینهای اقلیمی بیجار:
-
دمای متوسط سالانه: حدود ۱۰.۹ درجه سانتیگراد
-
میانگین بارش سالانه: ۳۳۸.۵ میلیمتر
-
روزهای یخبندان: پیرامون ۱۲۵ روز در سال
-
دستهبندی اقلیمی: نیمه خشک با تابستانهای خنک و زمستانهای سخت و برفی
این اقلیم منحصر به فرد، نقشی کلیدی در تنوع کشاورزی منطقه ایفا کرده است و شرایط ایدهآلی برای کشت گندم و محصولاتی از این دست فراهم آورده است.
۳. تاریخچه بیجار گروس؛ از هزارههای دور تا امروز 🏺
برای شناخت تمدن غرب ایران، ناگزیرید از بیجار بگویید. قدمت تاریخی بیجار به هزاره سوم پیش از میلاد مسیح بازمیگردد. کشف آثار و سفالهای باستانی از دل کاوشهای باستانشناسی، خاطره قومی را زنده میکند که در هزارههای پیشین در این سرزمین زندگی میکردهاند.
🏺 یافتههای سفالی در تپه قلعه بالا
از مهمترین مستندات قدمت بیجار، لایههای فرهنگی تپه قلعه بالا (قلعه بانو) در مرکز شهر است. کاوشها در این محوطه سفالهایی با پوشش قرمز و سیاه خاکستری براق را نمایان ساختهاند که قابل قیاس با سفالهای دوره مس و سنگ هستند. افزون بر آنها، سفالهایی با پوشش نخودی و نقوش هندسی قهوای که مشابه سفالهای سیلک ۴ (هزاره سوم پیش از میلاد) میباشند، و نیز سفالهای سیاه خاکستری براق (احتمالاً از عصر مفرغ) در این تپه کشف شدهاند.
📜 دژ استراتژیک قمچقای
قلعه قمچقای که در متون تاریخی با عنوان دژ سترک نیز از آن یاد میشود، در ادوار مادها، اشکانیان و ساسانیان به عنوان یک پایگاه استراتژیک نظامی مورد استفاده قرار میگرفته است.این قلعه با کتیبههای هیروگلیف و هراتیک خود، به عنوان یکی از قدیمیترین کتیبههای نیمه تصویری ایران شناخته میشود و با خط سومریان قابل مقایسه است.
🏛️ گروس، مهد حکومت خاندان گروسی
بیجار در گذشته مرکز ولایت گروس بوده.خاندان گروس، یکی از خاندانهای ایرانیالاصل کُرد، حکومت این ولایت را از دوران تیموری تا اواخر دوره قاجار بر عهده داشتند.اوج ترقی و رشد منطقه گروس به اوایل تا اواسط دوران قاجار بازمیگردد، زمانی که بناهای متعددی در این منطقه ساخته شد.
🏛️ شهرداری و حیات مدرن
شهرداری بیجار در سال ۱۳۰۸ هجری شمسی در زمان احمدشاه قاجار با نام «بلدیه» تأسیس گردید. ساختمان کنونی شهرداری بیجار نیز در اواخر حکومت پهلوی اول (سال ۱۳۱۸) بنا نهاده شد.
۴. وجه تسمیه؛ چرا بیجار و چرا بام ایران؟ 🏔️
نامگذاری این شهرستان کهن، دستمایه روایتهای جذابی شده است:
🏔️ بام ایران: دلیل اصلی این نامگذاری، ارتفاع بسیار بالای شهر (دومین شهر مرتفع ایران بعد از شهرکرد) است.
🤴 بیجار (بدون جار): بر اساس یک روایت عامیانه، در شبی که ناصرالدین شاه مهمان امیرنظام گروسی بود، پیش از آنکه جارچیان خبر را به مردم برسانند، همه از ماجرا آگاه میشدند؛ به همین دلیل آن جا را «بی جار» (بی نیاز از جارچی) نامیدند.هرچند برخی روایتهای علمیتر، این فرضیه را پیش پا افتاده و غیرقابل قبول میدانند.
🌿 بیدزار (جای بیدها): برخی دیگر بر این باورند که «بیجار» معرب «بیدزار» (جایی که درخت بید فراوان دارد) است، چرا که در گذشته منطقه پر از درختان بید بوده است.در زبان کردی نیز به بید «بی» و به زار «جار» گفته میشود.
🧑🌾 بیجار به معنی سبزه و گیاه: طبق نظر دیگری، بیجار در معنای «سبزه و گیاه» به کار میرفته، به دلیل وجود چشمههای آب شیرین در دامنه کوه که موجب سرسبزی و آبادانی منطقه میشده است.
💰 بای جار (ریشه ترکی): در نگاهی دیگر، این واژه از دو جزء ترکی «بای» (به معنی ثروتمند، قدرتمند، بزرگ و امیر) و «جار» (پسوند مکانساز) تشکیل شده که در مجموع به معنای «محل سکونت انسانهای قدرتمند» است.
۵. اقتصاد بیجار؛ از کشاورزی تا معادن و صنایع 💎
اقتصاد شهرستان بیجار بهطور سنتی بر سه رکن اساسی کشاورزی، دامداری و صنایع دستی استوار بوده است.
🌾 کشاورزی، رکن اصلی اقتصاد
اکثریت قریب به اتفاق مردم منطقه به کشاورزی اشتغال دارند و اقتصاد شهرستان کاملاً مبتنی بر این بخش است. هرساله حدود صد هزار تن گندم در دشتهای حاصلخیز بیجار تولید میشود.
🏭 صنعت و معدن
بیجار از نظر معادن، یکی از مناطق غنی کردستان است. معادنی چون معدن آهن شهرک، معدن سنگ تراورتن حسینآباد کمرزرد، معدن آهک قمشلو، معدن گچ قرهبگ، معدن نمک میدان و معدن مرمر گراچقا از جمله این ظرفیتهای معدنی هستند.
🧵 صنایع دستی و هنرهای سنتی
بیجار بهویژه به خاطر صنعت فرش و قالی بافی شهرتی جهانی دارد. قالی بیجار با بافت محکم و طرحهای منحصر به فرد، در کنار گلیم و جاجیم، از اصیلترین دستبافتههای ایرانی محسوب میشوند و نمونههای بسیاری از آنها در موزههای بزرگ فرش جهان نگهداری میشود.
🐑 دامداری و طرحهای نوین
دامداری نیز بخش مهمی از اقتصاد منطقه را تشکیل میدهد. در سالهای اخیر، طرحهایی مانند طرح همزمانسازی فحلی در بیجار اجرا شده که به افزایش بهرهوری و برنامهریزی تولید گوشت کمک کرده است.
۶. آثار باستانی و جاهای دیدنی بیجار؛ گنجینهای از تاریخ و طبیعت 🏛️
بیجار را به درستی میتوان موزه زنده تاریخ و تمدن غرب ایران نامید. در مجموع، حدود ۶۰ اثر باستانی و تاریخی در این منطقه شناسایی شدهاند.
🏰 قلعه قمچقای (دژ باستانی دره شاهان)
قلعه قمچقای بی تردید مهمترین اثر تاریخی استان کردستان است.
-
قدمت: ساخت آن به سدههای ۲۵ تا ۲۱ قبل از میلاد بازمیگردد و بیش از ۴۰۰۰ سال قدمت دارد.
-
موقعیت: در ۶۱ کیلومتری شهرستان بیجار، بر فراز یکی از کوههای بلند و در درهای موسوم به «دره شاهان» واقع شده است.
-
وسعت و معماری: مساحت این دژ به ۵۰۰۰ مترمربع میرسد و شامل مخازن متعدد آب (کنده شده در دل سنگ) و پناهگاه زیرزمینی با عمق ۴۱ پله است.
-
ثبت ملی: در تاریخ ۴ آبان ۱۳۶۵ با شماره ثبت ۱۷۲۱ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
🏞️ پل تاریخی صلواتآباد
این پل باشکوه که بر روی رودخانه قزلاوزن احداث شده است:
-
کاربری: راه ارتباطی باستانی بین سلطانیه و زنجان با دیگر شهرهای غرب کشور.
-
قدمت: به دوره صفویه بازمیگردد و در دوره قاجار مورد بازسازی قرار گرفته است.
-
ثبت ملی: در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۵۷ با شماره ثبت ۱۶۰۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
